VAN NATUUR TOT MEESTERWERK
Al eeuwen geleden ontdekten ambachtslieden de unieke eigenschappen van basalt, ook wel lavasteen genoemd. Basalt ontstaat door de stolling van lava en is ongevoelig voor hitte, wat het een perfecte basis maakt voor het aanbrengen van glazuur. Glazuur, simpel gezegd, is een laag gesmolten glas met kleurpigmenten die verkregen wordt door glaspoeder te smelten bij hoge temperaturen.
VROEGE TOEPASSINGEN EN POPULARITEIT
De eerste toepassingen van geglazuurde lavasteen gebeurden vooral in laboratoria, waar het materiaal bestand bleek tegen hitte en zuren. In Frankrijk werd deze steen ook populair als aanduiding van toeristische attracties en oriëntatiepanelen, met name door de bandenfabrikant Michelin, die haar hoofdzetel heeft in Clermont-Ferrand, midden in het Franse vulkanengebied. Vandaag de dag zijn er een handvol gespecialiseerde ateliers in Frankrijk en Italië die exclusieve objecten van geglazuurde lavasteen vervaardigen. Deze ateliers bevinden zich dichtbij de steengroeven waar de steen wordt gewonnen.
Wij werken samen met een paar kleine familiale ateliers die het ambacht doorgaven van vader op zoon/dochter en tot de beste in hun vak behoren. Omdat basalt een kostbare natuursteen is, worden de platen of objecten rechtstreeks bij de steenkapper besteld. Na het snijden in de juiste vorm worden ze geglazuurd en gebakken in speciale ovens. Het proces is delicaat; de samenstelling van de lavasteen varieert per laag in de groeve, en de aanwezigheid van ijzeratomen kan ervoor zorgen dat de steen licht vervormt tijdens het bakken. Ook moet alles massief gebeuren want eventuele verlijmingen zouden niet stand houden in de oven. Het glazuren zelf is een ambacht waarbij vaak in meerdere lagen wordt gewerkt om de gewenste transparantie te bereiken. Afhankelijk van de dikte van de plaat duurt het proces van opwarmen, bakken en afkoelen van de oven meerdere dagen. De leveringstermijnen zijn dus lang.
"Basalt, ook wel lavasteen genoemd, is ongevoelig voor hitte, wat het een perfecte basis maakt voor het aanbrengen van glazuur."
DE SCHOONHEID VAN IMPERFECTIE IN GLAZUUR
Geglazuurde lavasteen is een ambachtelijk product en daardoor per definitie imperfect. Kleine vlekjes in het glazuur, kleurverschillen of vervormingen van de steen zijn inherent aan het proces. Omdat het glazuur vloeit bij hoge temperaturen en de platen op dragers liggen, is het bijzonder ingewikkeld om meerdere zijden in één keer te glazuren. Toch hebben de ateliers veel ervaring en denken ze graag mee over oplossingen voor elk project.
Door de beperkte grootte van de ovens (ca. 250x120cm) en het hoge gewicht van basalt zijn de afmetingen van objecten uit één stuk echter relatief beperkt. Wij kwamen in aanraking met geglazuurde lavasteen via een Franse leverancier, met wie we in onze beginjaren vaak samenwerkten. Zij leverden dit product in Provençaalse kleuren voor de vakantiehuizen van welgestelde Parijzenaars aan de Côte d’Azur, wat niet helemaal onze smaak was.
Toch zagen we het potentieel van dit product en moedigden we de Fransen aan om nieuwe kleuren en afwerkingen te ontwikkelen, al bleek hun precisie soms wat 'van de Franse slag'. Gelukkig vonden we in Italië de echte specialisten, waar een architect het atelier leidt en meedenkt hoe de esthetische wensen van de klant te realiseren binnen de beperkingen van het materiaal.
